ข้อมูลสุขภาพแบบเข้าใจง่าย
โรคหลอดเลือดสมอง
สมองขาดเลือดหรือมีเลือดออกอย่างฉับพลัน ทุกนาทีมีความหมาย แต่ความเสี่ยงจำนวนมากลดได้ด้วยการดูแลความดัน หัวใจ น้ำตาล และพฤติกรรม
สรุปก่อนอ่านต่อ
เรื่องนี้คืออะไร และสำคัญอย่างไร
โรคหลอดเลือดสมองเกิดเมื่อหลอดเลือดที่เลี้ยงสมองอุดตันหรือแตก เซลล์สมองจึงขาดออกซิเจนและเสียหายอย่างรวดเร็ว อาการมักเกิดฉับพลันและต้องเข้าสู่ระบบฉุกเฉิน ไม่ควรรอดูว่าอาการจะหายเอง
ความดันโลหิตสูงเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ปรับได้ ร่วมกับหัวใจเต้นผิดจังหวะ เบาหวาน ไขมันสูง บุหรี่ ภาวะอ้วน การไม่เคลื่อนไหว และการดื่มแอลกอฮอล์มาก การลดความเสี่ยงจึงต้องดูตัวเลขและกิจวัตรเป็นระบบเดียวกัน
คำศัพท์สุขภาพ
- FAST
- หลักจำสัญญาณโรคหลอดเลือดสมอง ได้แก่ หน้าเบี้ยว แขนอ่อนแรง พูดผิดปกติ และรีบขอความช่วยเหลือทันที
- TIA
- อาการคล้ายโรคหลอดเลือดสมองที่เกิดชั่วคราว แม้อาการหายเองก็ยังเป็นสัญญาณเตือนและต้องได้รับการประเมินเร่งด่วน
- CT และ MRI
- CT ใช้รังสีเอกซเรย์สร้างภาพภายในร่างกาย ส่วน MRI ใช้สนามแม่เหล็กและคลื่นวิทยุ แพทย์เลือกตามอวัยวะและคำถามที่ต้องการตรวจ
เกิดอะไรขึ้นในร่างกาย
อธิบายกลไกทีละขั้น
ชนิดอุดตันพบบ่อยกว่า เกิดจากลิ่มเลือดในหลอดเลือดสมองหรือเดินทางจากหัวใจ ส่วนชนิดเลือดออกสัมพันธ์กับหลอดเลือดแตก ความดันสูง หรือความผิดปกติของผนังหลอดเลือด
หลอดเลือดอุดตัน
ออกซิเจนและกลูโคสไปไม่ถึงเนื้อสมอง เซลล์รอบแกนเสียหายยังมีโอกาสช่วยทัน
หลอดเลือดแตก
เลือดกดเบียดเนื้อสมองและเพิ่มความดันในกะโหลก
เครือข่ายหยุดทำงาน
ตำแหน่งที่เสียหายกำหนดอาการ เช่น ภาษา แขนขา การมองเห็น หรือสมดุล
ค่าหรือเกณฑ์ที่ควรรู้
โรคหลอดเลือดสมองแข่งกับเวลา ไม่รอให้คะแนนอาการสูง
อาการเพียงข้อเดียวของ BE-FAST ก็เพียงพอให้เรียกรถพยาบาล เพราะการรักษาหลายชนิดมีหน้าต่างเวลาจำกัด
BE-FAST
เสียการทรงตัว ตามัว หน้าเบี้ยว แขนอ่อนแรง หรือพูดผิดปกติ
- ช่วงอ้างอิง
- ไม่มีจำนวนอาการขั้นต่ำและไม่ต้องรอให้ปวดศีรษะ
- ควรนัดประเมิน
- แม้อาการหายภายในไม่กี่นาทีก็อาจเป็น TIA และต้องประเมินฉุกเฉิน
- ควรประเมินเร่งด่วน
- จดเวลาที่เห็นปกติครั้งสุดท้ายและเรียกรถพยาบาลทันที
หน้าต่างยาละลายลิ่มเลือด
เวลาจากเริ่มอาการในผู้เข้าเกณฑ์
- ช่วงอ้างอิง
- ยาทางหลอดเลือดใช้ภายใน 4.5 ชั่วโมงสำหรับผู้ที่เหมาะสม
- ควรนัดประเมิน
- บางรายที่ไม่ทราบเวลาเริ่มหรือมาถึงช้ากว่าอาจยังคัดเลือกด้วยภาพสมองขั้นสูง
- ควรประเมินเร่งด่วน
- อย่ารอครบ 4.5 ชั่วโมง ยิ่งถึงโรงพยาบาลเร็ว โอกาสรักษายิ่งมาก
การนำลิ่มเลือดออก
หัตถการสำหรับหลอดเลือดใหญ่บางตำแหน่ง
- ช่วงอ้างอิง
- ผู้ป่วยบางรายยังได้ประโยชน์ถึง 24 ชั่วโมงเมื่อภาพสมองและอาการเข้าเกณฑ์
- ควรนัดประเมิน
- เป็นการคัดเลือกโดยทีม Stroke ไม่ใช่เหตุผลให้อยู่บ้านรอดู
- ควรประเมินเร่งด่วน
- ห้ามกินอาหาร น้ำ หรือแอสไพรินเองก่อนประเมิน เพราะอาจเป็นเลือดออกในสมองหรือกลืนไม่ปลอดภัย
สาเหตุ · อาการ · การตรวจ · การดูแล
ดูข้อมูลสำคัญในที่เดียว
สาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง
- ความดันสูง เบาหวาน ไขมันสูง และสูบบุหรี่
- หัวใจห้องบนสั่นพลิ้วและโรคหลอดเลือดคอ
- อายุ ประวัติครอบครัว ภาวะอ้วน และไม่ค่อยเคลื่อนไหว
อาการที่พบบ่อย
- หน้าเบี้ยว แขนอ่อนแรง พูดผิดทันที
- มองไม่เห็น เดินเซ หรือปวดศีรษะรุนแรงฉับพลัน
- อาการหายเองชั่วคราวอาจเป็น TIA และยังฉุกเฉิน
แพทย์ตรวจอย่างไร
- CT แยกเลือดออกจากอุดตัน
- ตรวจหลอดเลือดและการไหลเวียนสมอง
- ค้นหาต้นเหตุจากหัวใจ ความดัน ไขมัน และการแข็งตัว
เริ่มดูแลอย่างเป็นระบบ
- เรียกรถฉุกเฉินและจดเวลาเริ่มอาการ
- ควบคุมความดัน น้ำตาล ไขมัน และเลิกบุหรี่
- ฟื้นฟูการเดิน มือ ภาษา และการกลืนอย่างต่อเนื่อง
เรื่องสำคัญที่ควรรู้
จำประเด็นเหล่านี้ไว้ก่อน
มีทั้งหลอดเลือดอุดตันและหลอดเลือดแตก
อาการภายนอกอาจคล้ายกัน แต่การรักษาต่างกัน จึงต้องตรวจสมองในโรงพยาบาลและไม่ควรซื้อยากินเอง
ความดันสูงคือปัจจัยเสี่ยงนำ
การวัดความดันอย่างถูกวิธีและรักษาให้อยู่ในเป้าหมายช่วยลดภาระต่อหลอดเลือดสมอง หัวใจ ไต และดวงตาพร้อมกัน
แหล่งอ้างอิงCDCหัวใจเต้นผิดจังหวะต้องได้รับการประเมิน
ภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้วอาจทำให้เกิดลิ่มเลือดไปอุดสมอง การรักษาความเสี่ยงนี้ต้องใช้การวินิจฉัยและยาที่เหมาะกับแต่ละคน
สัญญาณ FAST ต้องจำให้ได้
หน้าเบี้ยว แขนอ่อนแรง พูดไม่ชัด คือสัญญาณให้รีบเรียกรถฉุกเฉินทันที การจดเวลาเริ่มอาการช่วยทีมแพทย์เลือกการรักษา
อาหารและการดูแลในชีวิตประจำวัน
ดูแลหลอดเลือดตั้งแต่มื้ออาหารถึงตัวเลขสุขภาพ
- ลดอาหารเค็ม ขนมหวาน อาหารมัน ของทอด เนื้อแปรรูป และอาหารแปรรูปสูง พร้อมเพิ่มผัก ผลไม้ ถั่ว และธัญพืชไม่ขัดสี
- เคลื่อนไหวสม่ำเสมอ งดบุหรี่ จำกัดแอลกอฮอล์ และดูแลน้ำหนักให้เหมาะกับสุขภาพของตนเอง
- ติดตามความดัน ไขมัน น้ำตาล และโรคหัวใจ พร้อมรับประทานยาตามแผน ไม่หยุดยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาความดันเอง
อ่านต่ออย่างเข้าใจ
อ่านต่อให้ครบทั้งสุขภาพและผลิตภัณฑ์
แหล่งอ้างอิงหลัก
