ข้อมูลสุขภาพแบบเข้าใจง่าย
กระดูกพรุน
กระดูกพรุนมักไม่เจ็บจนเกิดกระดูกหัก การรู้ความเสี่ยง ตรวจมวลกระดูก และฝึกแรงต้านช่วยรักษาอิสระในการใช้ชีวิต
สรุปก่อนอ่านต่อ
เรื่องนี้คืออะไร และสำคัญอย่างไร
วัยหมดประจำเดือน อายุ สเตียรอยด์ น้ำหนักต่ำ การสูบบุหรี่ แอลกอฮอล์ การล้ม และโรคบางชนิดเพิ่มความเสี่ยง
DXA และประวัติกระดูกหักช่วยประเมินความเสี่ยง ยารักษามีหลายกลุ่มและต้องเลือกตามไต ทางเดินอาหาร และระดับความเสี่ยง
คำศัพท์สุขภาพ
- DXA หรือ DEXA
- การตรวจความหนาแน่นของกระดูกด้วยรังสีปริมาณต่ำ ช่วยประเมินกระดูกพรุนและความเสี่ยงกระดูกหัก
- FRAX
- เครื่องมือคำนวณโอกาสกระดูกหักในช่วง 10 ปีจากอายุ ประวัติสุขภาพ และข้อมูลกระดูกบางส่วน
เกิดอะไรขึ้นในร่างกาย
อธิบายกลไกทีละขั้น
ผู้หญิงหลังหมดประจำเดือนเสี่ยงจากเอสโตรเจนลด แต่ผู้ชายก็เป็นได้ อายุ ยาสเตียรอยด์ น้ำหนักต่ำ ขาดกิจกรรม โรคต่อมไร้ท่อ และการดูดซึมผิดปกติมีส่วน
การสลายมากกว่าการสร้าง
osteoclast ทำงานเหนือ osteoblast เป็นเวลานาน
โครงตาข่ายบางลง
trabeculae ขาดการเชื่อมต่อ กระดูกจึงรับแรงได้น้อย
กระดูกหักเปลี่ยนชีวิต
สะโพก สันหลัง และข้อมือหักกระทบการเดิน ความสูง และการพึ่งตนเอง
ค่าหรือเกณฑ์ที่ควรรู้
อ่าน T-score พร้อมประวัติกระดูกหัก ไม่ดูตัวเลขอย่างเดียว
T-score ใช้หลักในหญิงหลังหมดประจำเดือนและชายอายุ 50 ปีขึ้นไป ส่วนคนอายุน้อยมักใช้ Z-score และค้นหาสาเหตุรอง
T-score
ความหนาแน่นกระดูกเทียบผู้ใหญ่หนุ่มสาว
- ช่วงอ้างอิง
- ตั้งแต่ -1.0 ขึ้นไปอยู่ในช่วงปกติ
- ควรนัดประเมิน
- ต่ำกว่า -1.0 ถึงมากกว่า -2.5 คือมวลกระดูกต่ำ และตั้งแต่ -2.5 ลงไปเข้าเกณฑ์กระดูกพรุน
- ควรประเมินเร่งด่วน
- กระดูกสะโพกหรือกระดูกสันหลังหักจากแรงน้อยอาจบ่งชี้กระดูกพรุนแม้ T-score ไม่ต่ำถึง -2.5
Z-score
เทียบคนอายุและเพศใกล้กัน
- ช่วงอ้างอิง
- มากกว่า -2.0 มักอยู่ในช่วงที่คาดสำหรับอายุ
- ควรนัดประเมิน
- -2.0 หรือต่ำกว่าควรค้นหาสาเหตุรอง โดยเฉพาะในคนก่อนวัยหมดประจำเดือนหรือชายอายุน้อย
- ควรประเมินเร่งด่วน
- Z-score ไม่ใช้แทน T-score ในกลุ่มที่แนวทางกำหนดให้ใช้ T-score
การเปลี่ยนส่วนสูง
ส่วนสูงที่ลดลงและอาการปวดหลังใหม่
- ช่วงอ้างอิง
- ส่วนสูงคงที่และไม่มีประวัติกระดูกหักช่วยลดความสงสัยกระดูกสันหลังยุบ
- ควรนัดประเมิน
- ส่วนสูงลดชัด หลังค่อม หรือปวดหลังใหม่ควรประเมินกระดูกสันหลัง
- ควรประเมินเร่งด่วน
- ปวดสะโพกหลังล้ม รับน้ำหนักไม่ได้ หรือปวดหลังรุนแรงทันทีต้องตรวจภาวะกระดูกหัก
สาเหตุ · อาการ · การตรวจ · การดูแล
ดูข้อมูลสำคัญในที่เดียว
สาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง
- วัยหมดประจำเดือน อายุ และประวัติครอบครัว
- ยาสเตียรอยด์ โรคไทรอยด์/พาราไทรอยด์ และดูดซึมผิดปกติ
- น้ำหนักต่ำ สูบบุหรี่ แอลกอฮอล์ และไม่ลงน้ำหนัก
อาการที่พบบ่อย
- มักไม่มีอาการจนกระดูกหัก
- หลังค่อม ส่วนสูงลด หรือปวดหลังจากกระดูกสันหลังยุบ
- กระดูกหักจากล้มระดับยืนเป็นสัญญาณสำคัญ
แพทย์ตรวจอย่างไร
- DXA ที่สะโพกและสันหลัง
- ประเมิน FRAX และประวัติกระดูกหัก
- ตรวจสาเหตุรอง วิตามินดี ไต และฮอร์โมนตามบริบท
เริ่มดูแลอย่างเป็นระบบ
- ฝึกแรงต้าน ลงน้ำหนัก และสมดุล
- ให้โปรตีน แคลเซียม และวิตามินดีพอเหมาะ
- ยาป้องกันกระดูกหักในผู้เสี่ยงสูงพร้อมติดตามอย่างถูกวิธี
เรื่องสำคัญที่ควรรู้
จำประเด็นเหล่านี้ไว้ก่อน
กระดูกหักจากแรงกระแทกต่ำคือสัญญาณ
หกล้มระดับยืนแล้วข้อมือ สะโพก หรือกระดูกสันหลังหักควรประเมินกระดูกพรุน
แรงต้านและสมดุลช่วยสองทาง
ช่วยกระดูกและกล้ามเนื้อ พร้อมลดโอกาสล้ม
แคลเซียมอย่างเดียวไม่พอ
โปรตีน วิตามินดี การเคลื่อนไหว และยาสำหรับผู้เสี่ยงสูงล้วนมีบทบาท
อาหารและการดูแลในชีวิตประจำวัน
เริ่มดูแลจากสิ่งที่ทำได้จริง
- ให้แคลเซียมจากอาหาร โปรตีน และวิตามินดีพอเหมาะตามวัยและผลตรวจ ไม่เพิ่มขนาดสูงโดยไม่จำเป็น
- ลดบุหรี่และแอลกอฮอล์ พร้อมจัดบ้าน แว่น และรองเท้าเพื่อลดการล้ม
อ่านต่ออย่างเข้าใจ
อ่านต่อให้ครบทั้งสุขภาพและผลิตภัณฑ์
แหล่งอ้างอิงหลัก
