ข้อมูลสุขภาพแบบเข้าใจง่าย
ลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำส่วนลึก
ลิ่มเลือดที่มักเกิดในหลอดเลือดดำลึกของขา อาจไม่มีอาการ หรือทำให้ขาข้างเดียวบวม ปวด อุ่น และสีผิวเปลี่ยน ต้องตรวจเร็วเพราะลิ่มเลือดอาจหลุดไปปอด
สรุปก่อนอ่านต่อ
เรื่องนี้คืออะไร และสำคัญอย่างไร
DVT คือลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำลึก มักพบที่น่อง ต้นขา หรือเชิงกราน ความเสี่ยงเพิ่มเมื่อเคลื่อนไหวน้อยหลังผ่าตัดหรือนอนพักนาน เดินทางไกล มีมะเร็ง ตั้งครรภ์ ใช้ฮอร์โมน หรือเคยมีลิ่มเลือดมาก่อน
อาการคล้ายกล้ามเนื้อบาดเจ็บหรือการติดเชื้อได้ จึงวินิจฉัยจากอาการอย่างเดียวไม่ได้ แพทย์อาจใช้การตรวจเลือดและอัลตราซาวนด์ตามความเสี่ยงของแต่ละคน
คำศัพท์สุขภาพ
- DVT
- ลิ่มเลือดที่เกิดในหลอดเลือดดำส่วนลึก มักพบที่ขาและอาจเป็นอันตรายหากลิ่มเลือดหลุดไปอุดหลอดเลือดที่ปอด
เกิดอะไรขึ้นในร่างกาย
อธิบายกลไกทีละขั้น
DVT อาจทำให้ขาข้างเดียวบวม ปวด หรืออุ่น แต่บางคนแทบไม่มีอาการ ภาวะอันตรายคือชิ้นลิ่มเลือดเดินทางไปอุดหลอดเลือดปอด จึงไม่ควรนวดขาหรือรอดูเองเมื่อสงสัย
เลือดไหลช้าลง
การนั่งหรือนอนนิ่งนานทำให้เลือดค้างบริเวณหลอดเลือดดำลึกและหลังลิ้นหลอดเลือด
ลิ่มเลือดก่อตัว
เกล็ดเลือดและโปรตีนการแข็งตัวรวมกันเป็นลิ่มที่ขวางทางไหล
ลิ่มอาจเคลื่อนไปปอด
ชิ้นลิ่มที่หลุดจะไหลผ่านหัวใจขวาไปยังหลอดเลือดปอด
ค่าหรือเกณฑ์ที่ควรรู้
คะแนนความเสี่ยงช่วยเลือกการตรวจ แต่ไม่มีตัวเลขจากบ้านที่ตัดลิ่มเลือดได้
การวินิจฉัย DVT ใช้ประวัติ ตรวจร่างกาย คะแนนความน่าจะเป็น D-dimer และอัลตราซาวนด์ตามลำดับที่เหมาะสม
ความต่างของรอบน่อง
วัดระดับเดียวกันทั้งสองข้าง
- ช่วงอ้างอิง
- น่องต่างกันเล็กน้อยอาจเกิดได้ตามธรรมชาติ
- ควรนัดประเมิน
- ต่างมากกว่า 3 ซม. เป็นเพียงหนึ่งองค์ประกอบของ Wells score ไม่ใช่คำวินิจฉัย
- ควรประเมินเร่งด่วน
- บวมข้างเดียวใหม่ร่วมกับปวด แดง หรือมีความเสี่ยงจากผ่าตัดและนอนนานควรประเมินวันเดียวกัน
สัญญาณลิ่มเลือดไปปอด
การหายใจและการไหลเวียน
- ช่วงอ้างอิง
- DVT บางรายไม่มีอาการชัด
- ควรนัดประเมิน
- หอบใหม่ ชีพจรเร็ว หรือเจ็บหน้าอกต้องคิดถึง pulmonary embolism
- ควรประเมินเร่งด่วน
- หอบฉับพลัน เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด เป็นลม หรือริมฝีปากเขียวให้โทรฉุกเฉิน
สาเหตุ · อาการ · การตรวจ · การดูแล
ดูข้อมูลสำคัญในที่เดียว
สาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง
- ผ่าตัด นอนโรงพยาบาล เดินทางไกล หรือขยับตัวน้อย
- มะเร็ง การตั้งครรภ์ ฮอร์โมนเอสโตรเจน และประวัติลิ่มเลือด
- การบาดเจ็บ สูบบุหรี่ โรคอ้วน และความผิดปกติการแข็งตัวบางชนิด
อาการที่พบบ่อย
- ขาข้างเดียวบวม ปวด กดเจ็บ หรืออุ่น
- ผิวอาจแดงหรือสีเปลี่ยน
- หอบ เจ็บหน้าอก ไอมีเลือด หรือเป็นลมอาจเป็นลิ่มเลือดอุดปอด
แพทย์ตรวจอย่างไร
- ประเมินความเสี่ยงและตรวจร่างกาย
- อัลตราซาวนด์หลอดเลือดดำเป็นการตรวจหลัก
- ตรวจ D-dimer หรือภาพหลอดเลือดปอดตามความน่าจะเป็น
เริ่มดูแลอย่างเป็นระบบ
- ลุกเดินและขยับขาเมื่อปลอดภัย โดยเฉพาะระหว่างเดินทาง
- ใช้ยาต้านการแข็งตัวตามแพทย์สั่งและไม่หยุดเอง
- หอบฉับพลัน เจ็บหน้าอก ไอมีเลือด หรือหมดสติให้เรียกรถฉุกเฉิน
เรื่องสำคัญที่ควรรู้
จำประเด็นเหล่านี้ไว้ก่อน
บางคนไม่มีอาการ
การไม่มีขาบวมหรือปวดไม่ได้ตัด DVT ออก โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงชัดเจน
ข้างเดียวสำคัญ
ขาหรือแขนข้างเดียวบวม ปวด กดเจ็บ อุ่น หรือสีเปลี่ยนควรได้รับการประเมินโดยเร็ว
ลิ่มเลือดไปปอดเป็นภาวะฉุกเฉิน
หอบเฉียบพลัน เจ็บหน้าอกมากขึ้นเวลาหายใจ ไอเป็นเลือด หน้ามืด หรือเป็นลม อาจเป็นลิ่มเลือดอุดตันปอด
อาหารและการดูแลในชีวิตประจำวัน
เริ่มดูแลจากสิ่งที่ทำได้จริง
- ลุกเดินและขยับขาตามคำแนะนำหลังผ่าตัด เจ็บป่วย หรือเมื่อต้องนั่งนาน พร้อมปรึกษาแพทย์หากมีความเสี่ยงสูง
- หากใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ให้รับประทานตามแผนและถามทีมรักษาก่อนเปลี่ยนอาหารเสริมหรือยาชนิดอื่น เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก
อ่านต่ออย่างเข้าใจ
อ่านต่อให้ครบทั้งสุขภาพและผลิตภัณฑ์
แหล่งอ้างอิงหลัก
