ข้อมูลสุขภาพแบบเข้าใจง่าย
โรคเอสแอลอี
โรคภูมิคุ้มกันทำงานผิดทิศที่กระทบผิวหนัง ข้อ เลือด ไต หัวใจ ปอด หรือสมองได้ อาการขึ้นลงและไม่เหมือนกันในแต่ละคน
สรุปก่อนอ่านต่อ
เรื่องนี้คืออะไร และสำคัญอย่างไร
SLE ไม่ใช่ภูมิคุ้มกันต่ำ แต่เป็นการที่ระบบภูมิคุ้มกันโจมตีเนื้อเยื่อตนเอง อาการที่พบบ่อยคืออ่อนเพลีย ปวดข้อ ผื่นแพ้แดด แผลในปาก ไข้ และผมร่วง
ไม่มีการตรวจเดี่ยวที่ยืนยันทุกคน แพทย์อ่านรูปแบบอาการร่วมกับเลือด ปัสสาวะ การทำงานของไต และแอนติบอดีหลายชนิด
คำศัพท์สุขภาพ
- SLE
- ชื่อย่อของโรคลูปัส ซึ่งภูมิคุ้มกันทำร้ายเนื้อเยื่อของตนเองและอาจกระทบผิว ข้อ เลือด ไต หรืออวัยวะอื่น
- ANA และ anti-dsDNA
- ผลเลือดที่ช่วยประเมินโรคภูมิคุ้มกันทำร้ายตนเองบางชนิด ต้องอ่านร่วมกับอาการ การตรวจร่างกาย และผลตรวจอวัยวะ
เกิดอะไรขึ้นในร่างกาย
อธิบายกลไกทีละขั้น
ไม่มีสาเหตุเดียว พื้นฐานทางพันธุกรรม ฮอร์โมน และการกำจัดเศษเซลล์ที่ผิดปกติทำให้ระบบไว เมื่อเจอแสง UV การติดเชื้อ การสูบบุหรี่ ยาบางชนิด หรือความเครียดทางกาย อาการอาจกำเริบเป็นช่วง
ความทนต่อตนเองเสียสมดุล
B cell และ T cell ตอบสนองต่อส่วนประกอบในนิวเคลียสของเซลล์
เกิดแอนติบอดีและ immune complex
สารเหล่านี้เดินทางในเลือดและไปสะสมตามเนื้อเยื่อ
การอักเสบเกิดหลายอวัยวะ
ผิว ข้อ ไต เม็ดเลือด ปอด หัวใจ และระบบประสาทได้รับผลต่างกันในแต่ละคน
ค่าหรือเกณฑ์ที่ควรรู้
ลูปัสไม่มีค่าเลือดเดียวที่บอกว่าควบคุมโรคได้
ผล anti-dsDNA, complement, เม็ดเลือด ไต และอาการต้องอ่านเป็นแนวโน้ม เพราะบางคนค่าผิดปกติแต่ไม่มีอาการกำเริบ และบางคนกำเริบโดยค่าเปลี่ยนไม่มาก
ปัสสาวะและไต
โปรตีน เลือด และการทำงานของไต
- ช่วงอ้างอิง
- ปัสสาวะปกติและ eGFR คงที่ช่วยบอกว่าไตยังไม่แสดงความเสียหายชัด
- ควรนัดประเมิน
- โปรตีนในปัสสาวะใหม่ บวม ความดันสูง หรือค่าไตเปลี่ยนต้องประเมิน lupus nephritis
- ควรประเมินเร่งด่วน
- ปัสสาวะน้อย หอบ บวมเร็ว หรือความดันสูงมากไม่ควรรอ
แนวโน้มภูมิคุ้มกัน
anti-dsDNA และ complement C3/C4
- ช่วงอ้างอิง
- ไม่มีตัวเลขสากลเดียวเพราะวิธีตรวจต่างกัน ต้องเทียบกับค่าฐานของตนเองและช่วงห้องปฏิบัติการ
- ควรนัดประเมิน
- ค่าเปลี่ยนร่วมกับผื่น ข้ออักเสบ ไข้ หรือผลปัสสาวะผิดปกติควรแจ้งทีมรักษา
- ควรประเมินเร่งด่วน
- เจ็บหน้าอก หอบ ชัก สับสน หรืออ่อนแรงใหม่เป็นสัญญาณเร่งด่วน
สาเหตุ · อาการ · การตรวจ · การดูแล
ดูข้อมูลสำคัญในที่เดียว
สาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง
- พันธุกรรมหลายยีนร่วมกับฮอร์โมนและเพศ
- แสง UV การติดเชื้อ การสูบบุหรี่ และยาบางชนิด
- โรคไม่ได้เกิดจากอาหารชนิดเดียว และไม่ติดต่อ
อาการที่พบบ่อย
- อ่อนเพลีย ไข้ ปวดหรือบวมข้อ
- ผื่นไวแดด แผลในปาก ผมร่วง
- บวม ปัสสาวะเป็นฟอง เจ็บหน้าอก ชัก หรือสับสนเมื่ออวัยวะสำคัญถูกกระทบ
แพทย์ตรวจอย่างไร
- ไม่มีผลตรวจเดียววินิจฉัย ต้องรวมอาการ ตรวจร่างกาย และเวลา
- ANA ใช้คัดกรอง ร่วมกับ anti-dsDNA, complement และเลือด
- ตรวจปัสสาวะและการทำงานไตเพื่อค้นหาไตอักเสบที่อาจเงียบ
เริ่มดูแลอย่างเป็นระบบ
- กันแดด จัดการความเหนื่อย นอนและเคลื่อนไหวให้เหมาะ
- ใช้ยาควบคุมโรคตามอวัยวะและติดตามการติดเชื้อ/ผลข้างเคียง
- วางแผนวัคซีน การตั้งครรภ์ และความเสี่ยงหัวใจกับทีมรักษา
เรื่องสำคัญที่ควรรู้
จำประเด็นเหล่านี้ไว้ก่อน
โรคสงบและกำเริบสลับกันได้
แดด การติดเชื้อ ความเครียด และการหยุดยาเองอาจสัมพันธ์กับการกำเริบในบางคน
ไตอาจผิดปกติโดยอาการยังน้อย
การตรวจปัสสาวะ ความดัน และการทำงานของไตตามนัดจึงสำคัญแม้รู้สึกปกติ
รักษาเฉพาะระดับความรุนแรง
ยาที่ใช้กับผิวหนังและข้อไม่เหมือนการรักษาเมื่อไต สมอง ปอด หรือเลือดถูกกระทบ
อาหารและการดูแลในชีวิตประจำวัน
กินให้ดี ช่วยลดภาระการอักเสบ
- กินผัก ผลไม้ ถั่ว ธัญพืชไม่ขัดสี และโปรตีนที่เหมาะกับการทำงานของไต ลดอาหารหวาน มัน เค็ม และอาหารแปรรูปสูง
- ดูแลกระดูกและหัวใจ โดยเฉพาะผู้ใช้สเตียรอยด์ และตรวจอาหารเสริมหรือสมุนไพรกับแพทย์ก่อนใช้เพราะอาจรบกวนยา
อ่านต่ออย่างเข้าใจ
อ่านต่อให้ครบทั้งสุขภาพและผลิตภัณฑ์
แหล่งอ้างอิงหลัก
