ข้อมูลสุขภาพแบบเข้าใจง่าย
นิ่วในไตและทางเดินปัสสาวะ
ผลึกในปัสสาวะอาจรวมตัวเป็นนิ่ว ทำให้ปวดเอวรุนแรงหรืออุดกั้น การลดโอกาสเกิดซ้ำเริ่มจากดื่มน้ำให้พอและรู้ชนิดของนิ่ว
สรุปก่อนอ่านต่อ
เรื่องนี้คืออะไร และสำคัญอย่างไร
นิ่วเกิดเมื่อสารบางชนิดในปัสสาวะเข้มข้นและตกผลึก ขนาด ตำแหน่ง และการอุดกั้นเป็นตัวกำหนดว่าอาการจะมากเพียงใดและต้องรักษาแบบใด
การเก็บก้อนนิ่วไปวิเคราะห์ ร่วมกับตรวจปัสสาวะ เลือด และภาพถ่าย ช่วยหาสาเหตุได้แม่นกว่าการงดอาหารหลายชนิดแบบเดาสุ่ม เพราะนิ่วแต่ละชนิดมีแนวทางป้องกันไม่เหมือนกัน
คำศัพท์สุขภาพ
- CT และ MRI
- CT ใช้รังสีเอกซเรย์สร้างภาพภายในร่างกาย ส่วน MRI ใช้สนามแม่เหล็กและคลื่นวิทยุ แพทย์เลือกตามอวัยวะและคำถามที่ต้องการตรวจ
เกิดอะไรขึ้นในร่างกาย
อธิบายกลไกทีละขั้น
ชนิดนิ่วและสาเหตุแตกต่างกัน การเก็บก้อนนิ่วและตรวจปัสสาวะช่วยวางแผนป้องกันได้แม่นกว่าการงดอาหารหลายอย่างเอง น้ำมากขึ้นช่วยหลายคน แต่ผู้มีโรคหัวใจหรือไตต้องถามปริมาณที่เหมาะกับแพทย์
ปัสสาวะเข้มข้น
น้ำไม่พอหรือมีสารก่อผลึกมาก ทำให้แร่เริ่มตกผลึกในถ้วยไต
ผลึกจับตัวเป็นนิ่ว
ผลึกโตขึ้นตามสมดุลของแคลเซียม ออกซาเลต กรดยูริก ซิเตรต และค่า pH
ก้อนอุดท่อไต
แรงบีบของท่อไตและปัสสาวะคั่งด้านบนทำให้ปวดร้าวและคลื่นไส้
ค่าหรือเกณฑ์ที่ควรรู้
ขนาดนิ่วบอกโอกาสหลุดได้เพียงบางส่วน ตำแหน่ง การอุดตัน การติดเชื้อ และการทำงานของไตสำคัญกว่า
นิ่วเล็กบางก้อนผ่านเองได้ แต่ไข้ร่วมกับทางเดินปัสสาวะอุดตันเป็นภาวะฉุกเฉินแม้นิ่วไม่ใหญ่
ขนาดนิ่ว
เส้นผ่านศูนย์กลางจาก CT หรืออัลตราซาวนด์
- ช่วงอ้างอิง
- นิ่วน้อยกว่า 5 มม. มีโอกาสผ่านเองมากกว่า แต่ไม่รับประกัน
- ควรนัดประเมิน
- ขนาด 5–10 มม. ต้องดูตำแหน่งและแนวโน้ม ส่วนมากกว่า 10 มม. มีโอกาสผ่านเองน้อยลงและมักต้องปรึกษาหัตถการ
- ควรประเมินเร่งด่วน
- ไตข้างเดียว ปัสสาวะไม่ออก ไข้ หนาวสั่น หรือปวดควบคุมไม่ได้ต้องประเมินฉุกเฉินไม่ว่าขนาดเท่าไร
ปริมาณปัสสาวะเพื่อป้องกันซ้ำ
เป้าหมายปัสสาวะต่อวัน
- ช่วงอ้างอิง
- แนวทางมักตั้งเป้าปัสสาวะอย่างน้อยประมาณ 2.5 ลิตรต่อวัน
- ควรนัดประเมิน
- ต้องกระจายน้ำทั้งวันและปรับตามเหงื่อ อากาศ และผลตรวจนิ่ว 24 ชั่วโมง
- ควรประเมินเร่งด่วน
- ผู้จำกัดน้ำจากหัวใจหรือไตต้องให้แพทย์กำหนดปริมาณ ไม่ควรฝืนเป้าทั่วไป
สาเหตุ · อาการ · การตรวจ · การดูแล
ดูข้อมูลสำคัญในที่เดียว
สาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง
- ดื่มน้ำน้อย อากาศร้อน และโซเดียมสูง
- ประวัติครอบครัว อ้วนลงพุง เกาต์ และโรคลำไส้
- การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือยาบางชนิด
อาการที่พบบ่อย
- ปวดบิดสีข้างร้าวลงท้องน้อยหรือขาหนีบ
- คลื่นไส้ ปัสสาวะเป็นเลือด หรือปัสสาวะบ่อย
- ไข้ร่วมกับปวดหรือปัสสาวะน้อยเป็นภาวะเร่งด่วน
แพทย์ตรวจอย่างไร
- ตรวจปัสสาวะ เลือด และการทำงานของไต
- CT แบบไม่ฉีดสีหรืออัลตราซาวนด์ตามบริบท
- วิเคราะห์ก้อนนิ่วและปัสสาวะ 24 ชั่วโมงในผู้เป็นซ้ำ
เริ่มดูแลอย่างเป็นระบบ
- ดื่มน้ำตามแผนที่เหมาะกับโรคร่วมและสังเกตสีปัสสาวะ
- ลดโซเดียม ไม่หยุดแคลเซียมจากอาหารเอง และปรับตามชนิดนิ่ว
- ไข้ หนาวสั่น ปวดควบคุมไม่ได้ อาเจียนมาก หรือมีไตข้างเดียวให้รีบไปโรงพยาบาล
เรื่องสำคัญที่ควรรู้
จำประเด็นเหล่านี้ไว้ก่อน
ปวดบีบที่เอวอาจร้าวลงท้องน้อย
อาการมักมาเป็นระลอก และอาจมีคลื่นไส้ ปัสสาวะแสบ หรือมีเลือดปนร่วมด้วย
การตรวจช่วยบอกตำแหน่งและการอุดกั้น
แพทย์อาจใช้การตรวจปัสสาวะ เลือด อัลตราซาวนด์ หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ตามความเหมาะสม
การรักษาขึ้นกับขนาด ตำแหน่ง และการติดเชื้อ
ก้อนเล็กบางก้อนออกเองได้ ส่วนก้อนใหญ่ อุดกั้น หรือมีการติดเชื้ออาจต้องทำหัตถการ
แผนป้องกันซ้ำต้องอิงชนิดของนิ่ว
โซเดียม โปรตีนจากสัตว์ ออกซาเลต และแคลเซียมมีบทบาทต่างกัน จึงไม่ควรงดแคลเซียมหรืออาหารหลายกลุ่มเอง
อาหารและการดูแลในชีวิตประจำวัน
น้ำและชนิดนิ่วคือหัวใจของการป้องกันซ้ำ
- ดื่มน้ำให้ปัสสาวะไม่เข้มตลอดวัน เว้นแต่แพทย์จำกัดน้ำจากโรคหัวใจหรือโรคไต และกระจายน้ำดื่มมากกว่าดื่มรวดเดียว
- ลดเค็มและอาหารแปรรูป ปรับโปรตีนจากสัตว์หรืออาหารออกซาเลตตามชนิดนิ่ว และรับแคลเซียมจากอาหารให้เหมาะสมแทนการงดทั้งหมด
อ่านต่ออย่างเข้าใจ
อ่านต่อให้ครบทั้งสุขภาพและผลิตภัณฑ์
แหล่งอ้างอิงหลัก
