ข้อมูลสุขภาพแบบเข้าใจง่าย
ปลายประสาทอักเสบและเส้นประสาทส่วนปลายผิดปกติ
อาการชา แสบร้อน เหมือนไฟช็อต หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงมีได้หลายสาเหตุ ตั้งแต่เบาหวาน การขาดวิตามิน ไปจนถึงยาและโรคภูมิคุ้มกัน
สรุปก่อนอ่านต่อ
เรื่องนี้คืออะไร และสำคัญอย่างไร
เส้นประสาทส่วนปลายทำหน้าที่ส่งความรู้สึก ควบคุมกล้ามเนื้อ และกำกับระบบอัตโนมัติ เช่น ความดัน เหงื่อ และการย่อย เมื่อเส้นประสาทเสีย อาการจึงไม่ได้มีเพียงชา แต่รวมถึงปวดแสบปวดร้อน เสียการทรงตัว อ่อนแรง หน้ามืด หรือการขับถ่ายเปลี่ยนได้
เบาหวานเป็นสาเหตุสำคัญ แต่ไม่ใช่คำตอบเดียว แพทย์อาจประเมินการขาดวิตามินบี 12 โรคไต ไทรอยด์ การดื่มแอลกอฮอล์ ยาหรือสารพิษ การกดทับ การติดเชื้อ และโรคภูมิคุ้มกันตามรูปแบบอาการ
เกิดอะไรขึ้นในร่างกาย
อธิบายกลไกทีละขั้น
อาการมักเริ่มที่ปลายเท้าเพราะเป็นเส้นประสาทที่ยาวที่สุด แต่รูปแบบแตกต่างตามสาเหตุ การหาต้นเหตุสำคัญกว่าการบรรเทาอาการเพียงอย่างเดียว โดยเฉพาะเบาหวาน การขาดวิตามิน ยา และการกดทับเส้นประสาท
ใยประสาทหรือปลอกหุ้มเสียหาย
ความเสียหายอาจเกิดที่แกนประสาท ปลอกไมอีลิน หรือเส้นใยขนาดเล็ก
สัญญาณเดินทางผิดปกติ
สัญญาณสัมผัสและความเจ็บอาจเบาลงหรือถูกขยายเป็นอาการแสบ ชา และเสียว
ปลายมือเท้ารับผลก่อน
เส้นประสาทยาวมักเสียหายจากปลายเท้าขึ้นมาก่อน แล้วจึงอาจกระทบมือ
ค่าหรือเกณฑ์ที่ควรรู้
ไม่มีคะแนนความชาที่ถือว่าปลอดภัย ต้องดูสาเหตุ การทรงตัว แผล และการเปลี่ยนแปลงจากเดิม
เส้นประสาทส่วนปลายเสื่อมอาจมาจากเบาหวาน แอลกอฮอล์ วิตามินบี 12 ไต ไทรอยด์ ยา หรือการกดทับ จึงต้องหาสาเหตุ
การตรวจเท้า
ดูผิวหนัง ซอกนิ้ว เล็บ อุณหภูมิ และแผลทุกวัน
- ช่วงอ้างอิง
- ไม่มีแผลและสีผิวปกติยังต้องตรวจสม่ำเสมอหากความรู้สึกลดลง
- ควรนัดประเมิน
- ตุ่มพอง แผลกด หรือรองเท้ากัดควรหยุดแรงกดและนัดประเมินเร็ว
- ควรประเมินเร่งด่วน
- แผลแดงร้อน บวม มีหนอง ไข้ หรือผิวดำต้องประเมินเร่งด่วน
รูปแบบอาการ
สองข้างสมมาตรหรือเกิดเฉพาะจุด
- ช่วงอ้างอิง
- อาการค่อยเป็นจากปลายเท้าสองข้างพบได้ใน polyneuropathy
- ควรนัดประเมิน
- อาการเร็วขึ้น เดินเซ กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือมือร่วมด้วยควรตรวจระบบประสาท
- ควรประเมินเร่งด่วน
- อ่อนแรงหรือชาครึ่งซีกทันที หน้าเบี้ยว หรือพูดไม่ชัดให้คิดถึงโรคหลอดเลือดสมอง
สาเหตุ · อาการ · การตรวจ · การดูแล
ดูข้อมูลสำคัญในที่เดียว
สาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง
- เบาหวานและแอลกอฮอล์
- การขาดวิตามินบี 12 โรคไต ไทรอยด์ และภูมิคุ้มกัน
- ยาเคมีบำบัด สารพิษ การติดเชื้อ พันธุกรรม หรือการกดทับ
อาการที่พบบ่อย
- ชา แสบ ร้อน เสียว หรือเหมือนไฟช็อต
- กล้ามเนื้ออ่อนแรง ทรงตัวไม่ดี หรือแผลที่เท้าไม่รู้สึก
- หน้ามืด เหงื่อหรือการขับถ่ายผิดปกติเมื่อเส้นประสาทอัตโนมัติกระทบ
แพทย์ตรวจอย่างไร
- ตรวจความรู้สึก แรงกล้ามเนื้อ รีเฟล็กซ์ และเท้า
- ตรวจเลือดหาสาเหตุที่แก้ไขได้
- ตรวจการนำกระแสประสาท กล้ามเนื้อ หรือเส้นใยขนาดเล็กเมื่อจำเป็น
เริ่มดูแลอย่างเป็นระบบ
- ควบคุมสาเหตุและทบทวนยาหรือสารสัมผัส
- ตรวจเท้าทุกวัน ใช้รองเท้าพอดี และป้องกันแผลลวก
- กายภาพบำบัดและยาบรรเทาปวดเส้นประสาทตามแพทย์ประเมิน
เรื่องสำคัญที่ควรรู้
จำประเด็นเหล่านี้ไว้ก่อน
รูปแบบอาการช่วยชี้ต้นเหตุ
อาการเริ่มที่ปลายเท้าสองข้างต่างจากอาการเกิดเฉพาะเส้นประสาทหรืออ่อนแรงขึ้นเร็ว การบอกตำแหน่ง ลำดับเวลา และสิ่งกระตุ้นจึงสำคัญ
ตรวจเท้าก่อนเกิดแผล
ผู้ที่ชาควรดูผิวหนัง เล็บ จุดกดทับ และอุณหภูมิของน้ำทุกวัน เพราะบาดแผลอาจไม่เจ็บและถูกพบช้า
อย่าเสริมวิตามินบีขนาดสูงเอง
การขาดวิตามินบางชนิดทำให้เส้นประสาทผิดปกติได้ แต่วิตามินบี 6 มากเกินก็ทำให้เกิดปลายประสาทผิดปกติได้เช่นกัน
อาหารและการดูแลในชีวิตประจำวัน
แก้ต้นเหตุ พร้อมปกป้องเส้นประสาทที่ยังทำงานได้
- ควบคุมน้ำตาลและแอลกอฮอล์ กินอาหารหลากหลายที่มีโปรตีน วิตามินบี และแร่ธาตุครบ ลดขนมหวาน อาหารหวาน มัน และอาหารแปรรูป
- หากสงสัยการขาดวิตามินหรือผลจากยา ควรตรวจและทบทวนกับแพทย์ก่อนเสริม เพราะชนิดและขนาดที่ไม่เหมาะอาจบดบังสาเหตุหรือทำให้อาการแย่ลง
อ่านต่ออย่างเข้าใจ
อ่านต่อให้ครบทั้งสุขภาพและผลิตภัณฑ์
แหล่งอ้างอิงหลัก
